Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celach: świadczenia usług, reklamy, statystyk. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień Twojej przeglądarki oznacza, że będą one umieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Szczegóły znajdziesz w Polityce Prywatności.

Prace na wysokości - cz. I

19.05.2015

Prace na wysokości należą do prac szczególnie niebezpiecznych. Upadek z wysokości jest bardzo częstą przyczyną wypadków, których skutkiem jest ciężkie uszkodzenie ciała lub śmierć.

Definicja prac na wysokości

Zgodnie z § 105 ust. 1 rozporządzenia [1] pracą na wysokości jest praca wykonywana na powierzchni znajdującej się na wysokości co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi. Do pracy na wysokości nie zalicza się (§ 105 ust. 2 rozporządzenia [1]) pracy na powierzchni, niezależnie od wysokości, na jakiej się znajduje, jeżeli powierzchnia ta:

- osłonięta jest ze wszystkich stron do wysokości co najmniej 1,5 m pełnymi ścianami lub ścianami z oknami oszklonymi;

- wyposażona jest w inne stałe konstrukcje lub urządzenia chroniące pracownika przed upadkiem z wysokości.

 

Fot. 1 Pracownik mocujący poręcz w balustradzie ochronnej [5]

 

Fot. 2 Siatka bezpieczeństwa typu T (pozioma mocowana do wsporników) [5]

 

Dobór środków chroniących przed upadkiem z wysokości

Pracodawca na podstawie art. 207 § 2 ustawy – Kodeks pracy [2] jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności jest on obowiązany organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy (art. 207 § 2 pkt 1 [2]).

Do konieczności zapewnienia bezpieczeństwa i zdrowia pracowników nawiązują przepisy wykonawcze:

- art. 6 dyrektywy ramowej 89/391/EWG, na podstawie którego: pracodawca powinien podejmować niezbędne środki w celu zapewnienia bezpieczeństwa i zdrowia pracowników;

- § 39 ust. 1 rozporządzenia [1], na podstawie którego pracodawca: realizuje obowiązek zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności przez zapobieganie zagrożeniom związanym z wykonywaną pracą, właściwą organizację pracy, stosowanie koniecznych środków profilaktycznych oraz informowanie i szkolenie pracowników;

- § 133 ust. 1 rozporządzenia [3], na podstawie którego: osoby przebywające na stanowiskach pracy, znajdujące się na wysokości co najmniej 1 m od poziomu podłogi lub ziemi, powinny być zabezpieczone przed upadkiem z wysokości.

 

Fot. 3 Siatka typu S (pozioma) [7]

 

Fot. 4 Siatka typu V (tzw. szubienica) [7]

 

Dobierając środki ochrony przed upadkiem z wysokości, należy uwzględnić:

1. Ocenę ryzyka zawodowego opracowaną w zakładzie dla stanowiska, na którym są wykonywane prace na wysokości.

2. Metodę doboru środków ochrony TOL, zgodnie z którą stosować należy, w kolejności, środki:

- techniczne (T) określane jako środki ochrony zbiorowej (balustrady, siatki bezpieczeństwa),

- organizacyjne (O), zmierzające do wyznaczenia alternatywnych dróg bezpiecznej komunikacji oraz ustalenie kolejności i sposobu postępowania po zaistnieniu upadku z wysokości (np. sposób ściągnięcia pracownika, który spadł z wysokości i wisi na szelkach),

- ludzkie (L) określane jako środki ochrony indywidualnej (szelki bezpieczeństwa z oprzyrządowaniem w postaci linek, zaczepów, hamulców i inne).

 

Fot. 5 Siatka typu U (stanowi zabezpieczenie krawędzi) [7]

 

Fot. 6 Pracownik wykorzystujący szelki bezpieczeństwa z hakiem kotwiącym, linką i hamulcem tekstylnym [5]

 

3. Ukształtowaną w zakładzie kulturę bezpieczeństwa, zapewniającą:

- właściwą komunikację między pracownikami na wszystkich poziomach struktury organizacyjnej,

- udział pracowników we wszystkich działaniach na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy (bhp),

- odpowiednią, dostosowaną do potrzeb pracowników i specyficznych warunków danej pracy, edukację w zakresie bhp,

- motywowanie oraz promowanie bezpiecznych zachowań,

- atmosferę zrozumienia, zaufania i dobrą współpracę między pracownikami z różnych poziomów organizacyjnych.

 

Fot. 7 Pracownik wykorzystujący szelki bezpieczeństwa z linką, hamulcem i kotwą [5]

 

Fot. 8 Szelki bezpieczeństwa [6]

 

Sposoby zabezpieczenia pracowników wykonujących lub poruszających się na wysokości przed możliwością upadku

Środki ochrony zbiorowej

Do zabezpieczeń stanowisk pracy na wysokości, przed upadkiem z wysokości, należy stosować środki ochrony zbiorowej, w szczególności balustrady, siatki ochronne i siatki bezpieczeństwa (§ 6 ust. 1 rozporządzenia [3]).

- Balustrada składa się z deski krawężnikowej o wysokości 0,15 m i poręczy ochronnej umieszczonej na wysokości 1,1 m. Wolną przestrzeń między deską krawężnikową a poręczą wypełnia się w sposób zabezpieczający pracowników przed upadkiem z wysokości (§ 15 ust. 2 rozporządzenia [3]).

- W przypadku rusztowań systemowych dopuszcza się umieszczanie poręczy ochronnej na wysokości 1 m (§ 15 ust. 3 rozporządzenia [3]).

- Na powierzchniach wzniesionych na wysokość powyżej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi, na których w związku z wykonywaną pracą mogą przebywać pracownicy, lub służących jako przejścia powinny być zainstalowane balustrady składające się z poręczy ochronnych umieszczonych na wysokości co najmniej 1,1 m i krawężników o wysokości co najmniej 0,15 m. Pomiędzy poręczą i krawężnikiem powinna być umieszczona w połowie wysokości poprzeczka lub przestrzeń ta powinna być wypełniona w sposób uniemożliwiający wypadnięcie osób (§ 106 ust. 1 rozporządzenia [1]). Wymagania te nie dotyczą ramp przeładunkowych (§ 106 ust. 3 [1]).

 

Fot. 9 Wykonywanie prac dekarskich bez zabezpieczeń [6]

 

Fot. 10 Nieprawidłowe zabezpieczenie stanowiska pracy na stropie (fot. autor)

 

Środki ochrony indywidualnej

- Stosowanie środków ochrony indywidualnej, szczególnie takich jak szelki bezpieczeństwa, jest dopuszczalne, gdy nie ma możliwości stosowania środków ochrony zbiorowej (§ 6 ust. 2 rozporządzenia [3]).

- Jeżeli ze względu na rodzaj i warunki wykonywania prac na wysokości zastosowanie balustrad jest niemożliwe, należy stosować inne skuteczne środki ochrony pracowników przed upadkiem z wysokości, odpowiednie do rodzaju i warunków wykonywania pracy (§ 106 ust. 2 rozporządzenia [1]).

 

Stanowiska pracy na wysokości

Stanowiska pracy na wysokości są organizowane na:

a) płaszczyznach płaskich – dachy, stropy, pomosty robocze, pomosty ruchome;

b) płaszczyznach pochyłych – schody, pochylnie;

c) rusztowaniach;

d) drabinach;

e) elementach konstrukcyjnych obiektów oraz

f) z wykorzystaniem technik alpinistycznych.

Podczas organizacji stanowisk pracy na wysokości należy uwzględnić przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy.

Stanowiska zlokalizowane na dachu

Na podstawie rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych [3]:

- Na dachach, których wytrzymałość nie zapewnia bezpiecznego przebywania na nich osób, należy wykonać stałe lub przenośne mostki i kładki zabezpieczające (§ 236).

- Osoba wykonująca roboty w pobliżu krawędzi dachu płaskiego lub dachu o nachyleniu do 20% jest obowiązana posiadać odpowiednie zabezpieczenia przed upadkiem z wysokości (§ 7 ust. 1).

- Osoba wykonująca roboty na dachu o nachyleniu powyżej 20% – jeżeli nie stosuje się rusztowań ochronnych – jest obowiązana stosować środki ochrony indywidualnej lub inne urządzenia ochronne (§ 7 ust. 2).

 

Fot. 11 Brak zabezpieczenia otworu technologicznego w stropie (fot. autor)

 

Fot. 12 Nieprawidłowo wykonany pomost roboczy (fot. autor)

 

Stanowiska zorganizowane na stropie

- Zgodnie z § 16 ust. 1 rozporządzenia [1] w pomieszczeniach oraz na drogach znajdujących się w obiektach budowlanych podłogi powinny być m.in. stabilne, równe, nieśliskie.

Na podstawie rozporządzenia [3]:

- Na czas układania podłóg i podłoży pod posadzki na ciągach komunikacyjnych należy ułożyć pomosty wyrównujące poziomy robocze (§ 40 ust. 1).

- Krawędzie stropów nieobudowanych ścianami należy zabezpieczyć balustradami (§ 40 ust. 3).

- Otwory w stropach, na których prowadzone są roboty lub do których możliwy jest dostęp ludzi, należy zabezpieczyć przed możliwością wpadnięcia lub ogrodzić balustradą (§ 134).

- Otwory w ścianach zewnętrznych obiektu budowlanego, stropach lub inne, których dolna krawędź znajduje się poniżej 1,1 m od poziomu stropu lub pomostu, powinny być zabezpieczone balustradą (§ 136).

- Pozostawione w czasie wykonywania robót w ścianach otwory, zwłaszcza otwory na drzwi, balkony, szyby dźwigów, powinny być zabezpieczone balustradą (§ 137).

Stanowiska zorganizowane na pomoście roboczym

Zgodnie z § 108 pkt 2 rozporządzenia [1] przy pracach na pomostach należy pamiętać, aby spełniał on następujące wymagania:

- powierzchnia pomostu powinna być wystarczająca dla pracowników, narzędzi i niezbędnych materiałów;

- podłoga powinna być pozioma i równa, trwale umocowana do elementów konstrukcyjnych pomostu;

- w widocznym miejscu pomostu powinny być umieszczone czytelne informacje o wielkości dopuszczalnego obciążenia.

Na podstawie rozporządzenia [3]:

- Wymiary pomostów i ramp powinny być dostosowane do wymiarów przeładowywanych ładunków i środków transportu (§ 51).

- Stanowiska pracy (w tym na pomostach) powinny umożliwiać swobodę ruchu, niezbędną do wykonania pracy (§ 52 ust. 1).

- Stanowiska pracy o niestałym charakterze (w tym na pomostach) należy poddawać sprawdzeniu pod względem ich stabilności, zamocowań oraz zabezpieczeń przed upadkiem osób i przedmiotów. Sprawdzenia należy dokonać po każdej zmianie usytuowania, po każdej przerwie w pracy trwającej dłużej niż siedem dni, a dla stanowisk usytuowanych na zewnątrz budynku – po silnym wietrze, opadach śniegu lub oblodzeniu (§ 52 ust. 2).

- Pomosty robocze wykonane z desek lub bali powinny być dostosowane do zaprojektowanego obciążenia, szczelne i zabezpieczone przed zmianą położenia (§ 135).

 

Fot. 13 Ruchomy mechaniczny podest roboczy [7]

 

Fot. 14 Ruchomy mechaniczny podest roboczy [7]

 

Stanowiska zorganizowane na ruchomym (mechanicznym) pomoście roboczym

Na podstawie rozporządzenia [3]:

- Ruchome podesty robocze powinny być wykonywane zgodnie z dokumentacją producenta albo projektem indywidualnym (§ 108 ust. 1).

- Na ruchomym podeście roboczym powinna być umieszczona tablica określająca (§ 111 ust. 1):

– wykonawcę montażu ruchomego podestu roboczego z podaniem imienia i nazwiska albo nazwy oraz numeru telefonu;

– dopuszczalne obciążenia pomostów i konstrukcji ruchomego podestu roboczego.

- Ruchome podesty robocze powinny (§ 112):

– posiadać pomost o powierzchni roboczej wystarczającej dla osób wykonujących roboty oraz do składowania narzędzi i niezbędnej ilości materiałów;

– posiadać stabilną konstrukcję dostosowaną do przeniesienia obciążeń;

– zapewniać bezpieczną komunikację i swobodny dostęp do stanowisk pracy;

– zapewniać możliwość wykonywania robót w pozycji niepowodującej nadmiernego wysiłku;

– posiadać poręcz ochronną.

- Montaż, eksploatacja i demontaż ruchomych podestów roboczych są zabronione (§ 123):

– jeżeli o zmroku nie zapewniono oświetlenia pozwalającego na dobrą widoczność;

– w czasie gęstej mgły, opadów deszczu, śniegu oraz gołoledzi;

– w czasie burzy lub wiatru o prędkości przekraczającej 10 m/s.

- Pozostawianie materiałów i wyrobów na pomostach ruchomych podestów roboczych po zakończeniu pracy jest zabronione (§ 124).

- Zrzucanie elementów demontowanych ruchomych podestów roboczych jest zabronione (§ 125).

- Wchodzenie i schodzenie osób na pomost ruchomego podestu roboczego jest dozwolone, jeżeli pomost znajduje się w najniższym położeniu lub w położeniu przewidzianym do wchodzenia oraz jest wyposażony w zabezpieczenia, zgodnie z instrukcją producenta (§ 126 ust. 1).

- Na pomoście ruchomego podestu roboczego nie powinno przebywać jednocześnie więcej osób, niż przewiduje instrukcja producenta (§ 126 ust. 2).

- Wykonywanie gwałtownych ruchów, przechylanie się przez poręcze, gromadzenie wyrobów, materiałów i narzędzi po jednej stronie ruchomego podestu roboczego oraz opieranie się o ścianę obiektu budowlanego przez osoby znajdujące się na podeście jest zabronione (§ 126 ust. 3).

- Łączenie ze sobą dwóch sąsiednich ruchomych podestów roboczych oraz przechodzenie z jednego na drugi jest zabronione (§ 126 ust. 4).

- Ruchome podesty robocze powinny być każdorazowo sprawdzane, przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę, po silnym wietrze, opadach atmosferycznych oraz działaniu innych czynników, stwarzających zagrożenie dla bezpieczeństwa wykonania prac, i przerwach roboczych dłuższych niż 10 dni oraz okresowo, nie rzadziej niż raz w miesiącu. Zakres czynności objętych sprawdzeniem określa instrukcja producenta lub projekt indywidualny (§ 127).

- W czasie burzy i przy wietrze o prędkości większej niż 10 m/s pracę na ruchomym podeście roboczym należy przerwać, a pomost podestu opuścić do najniższego położenia i zabezpieczyć przed jego przemieszczaniem (§ 128).

- W przypadku braku dopływu prądu elektrycznego przez dłuższy czas znajdujący się w górze pomost ruchomego podestu roboczego należy opuścić za pomocą ręcznego urządzenia (§ 129 ust. 1).

- Naprawa ruchomych podestów roboczych może być dokonywana wyłącznie w ich najniższym położeniu (§ 129 ust. 2).

- Osoby korzystające z ruchomych podestów roboczych powinny być dodatkowo zabezpieczone przed upadkiem z wysokości za pomocą prowadnicy pionowej, zamocowanej niezależnie od lin nośnych, drabiny, krzesełka lub podestu (§ 142 ust. 1).

- Prowadnica pionowa, o której mowa w ust. 1, powinna być naciągnięta w sposób umożliwiający przesuwanie w górę aparatu samohamują­cego (§ 142 ust. 2).

- Prowadnica pionowa, o której mowa w ust. 1, powinna być zabezpieczona przed odchylaniem się większym niż o 2 m. Urządzenia zabezpieczające przed odchylaniem się lin powinny umożliwiać przesuwanie się urządzenia samohamującego (§ 142 ust. 3).

- Długość linki bezpieczeństwa, łączącej szelki bezpieczeństwa z aparatem samohamującym, nie powinna przekraczać 0,5 m (§ 142 ust. 4).

 

Fot. 15 Nieprawidłowe posadowienie rusztowania warszawskiego na schodach (fot. autor)

 

Stanowiska zorganizowane na schodach lub pochylniach

Na podstawie rozporządzenia [1]:

- Pochylnie powinny umożliwiać bezpieczne poruszanie się pracowników i dogodny transport ładunków (§ 5 ust. 2).

- Do pomieszczeń i stanowisk pracy położonych na różnych poziomach powinny prowadzić bezpieczne dojścia stałymi schodami lub pochylniami (§ 21 ust. 1).

- Nawierzchnie schodów, pomostów i pochylni nie powinny być śliskie, a w miejscach, w których może występować zaleganie pyłów, powinny być ażurowe (§ 21 ust. 2).

Przejścia o pochyleniu większym niż 15% zaopatruje się w listwy umocowane poprzecznie, w odstępach nie mniejszych niż 0,4 m, lub w schody o szerokości nie mniejszej niż 0,75 m, co najmniej z jednostronnym zabezpieczeniem (§ 16 [3]).

 

Przeznaczenie pochylni

 

Usytuowanie pochylni

 

na zewnątrz, bez przekrycia % nachylenia

 

 wewnątrz budynku lub
pod dachem % nachylenia

 

Do ruchu pieszego i dla osób niepełnosprawnych poruszających się przy użyciu wózka inwalidzkiego, przy wysokości pochylni:

a) do 0,15 m

b) do 0,5 m

c) ponad 0,5 m

 

 

15

 8

6

 

 

15

 10

8

 

Na podstawie rozporządzenia [4]:

- Liczba stopni w jednym biegu schodów stałych powinna wynosić nie więcej niż (§ 69 ust. 1 i ust. 2):

–14 stopni – w budynku opieki zdrowotnej,

–17 stopni – w innych budynkach.

Wymaganie to nie dotyczy budynków w zabudowie jednorodzinnej i zabudowie zagrodowej oraz budynków rekreacji indywidualnej, mieszkań dwupoziomowych oraz dojść do urządzeń technicznych.

- Liczba stopni w jednym biegu schodów zewnętrznych nie powinna wynosić więcej niż 10 (§ 69 ust. 3).

- Szerokość stopni stałych schodów wewnętrznych powinna wynikać z warunku określonego wzorem: 2 h + s = 0,6 do 0,65 m, gdzie h oznacza wysokość stopnia, s – jego szerokość (§ 69 ust. 4).

- Szerokość stopni schodów wachlarzowych powinna wynosić co najmniej 0,25 m, natomiast w schodach zabiegowych i kręconych szerokość taką należy zapewnić w odległości nie większej niż 0,4 m od poręczy balustrady wewnętrznej lub słupa stanowiącego koncentryczną konstrukcję schodów (§ 69 ust. 6).

- Maksymalne nachylenie pochylni związanych z budynkiem nie może przekraczać wielkości określonych w tabeli powyżej (§ 70).

- Krawędzie stopni schodów w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i użyteczności publicznej powinny wyróżniać się kolorem kontrastującym z kolorem posadzki (§ 71 ust. 4).

 

Janusz Bednarczyk

 

Bibliografia

1. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zm. oraz z 2011 r. Nr 173, poz. 1034).

2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2014 r. poz. 1502).

3. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. Nr 47, poz. 401).

4. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz. 690 ze zm. oraz z 2013 r. poz. 926).

5. Broszura Państwowej Inspekcji Pracy, Budownictwo. Ochrony indywidualne przed upadkiem z wysokości.

6. Broszura Państwowej Inspekcji Pracy, Budownictwo. Praca na wysokości.

7. Broszura powstała we współpracy Państwowej Inspekcji Pracy z firmą Assecuro, Budownictwo. Dobór środków technicznych zabezpieczających przed upadkiem z wysokości, 2012.

8. Broszura Państwowej Inspekcji Pracy, Budownictwo. Rusztowania.

9. Broszura Państwowej Inspekcji Pracy, Budownictwo. Drabiny.

10. P. Kmiecik, D. Gnot, Budownictwo. Bezpieczne rusztowania, Wydawnictwo Państwowej Inspekcji Pracy, 2011.

www.piib.org.pl

www.kreatorbudownictwaroku.pl

www.izbudujemy.pl

Kanał na YouTube