Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celach: świadczenia usług, reklamy, statystyk. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień Twojej przeglądarki oznacza, że będą one umieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Szczegóły znajdziesz w Polityce Prywatności.

Kto wykonuje prawa autorskie do projektu po śmierci projektanta?

17.11.2015

W przypadku twórczych projektów (stanowią­cych utwory w rozumie­niu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.; zwa­nej dalej ustawą) ogólną regułą jest, że prawa autorskie do pro­jektu przysługują projektantowi (twórcy projektu), chyba że coś innego wynika z przepisów usta­wy albo z postanowień umowy, np. w przypadku projektów pra­cowniczych prawa majątkowe, do których przechodzą prawa, co do zasady, zgodnie z art. 12 ustawy na pracodawcę projektanta.

W przypadku twórczych projektów (stanowią­cych utwory w rozumie­niu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.; zwa­nej dalej ustawą) ogólną regułą jest, że prawa autorskie do pro­jektu przysługują projektantowi (twórcy projektu), chyba że coś innego wynika z przepisów usta­wy albo z postanowień umowy, np. w przypadku projektów pra­cowniczych prawa majątkowe, do których przechodzą prawa, co do zasady, zgodnie z art. 12 ustawy na pracodawcę projektanta. Dopóki projektant (twórca pro­jektu) żyje, ewentualne wątpli­wości, związane z ochroną praw autorskich do projektu, mogą być wyjaśniane w kontaktach z nim. Sytuacja pod względem formal­nym komplikuje się w sytuacji, gdy twórca projektu, który ma zostać wykorzystany, już nie żyje.

Kwestię wykonywania praw autor­skich do twórczych projektów po śmierci ich twórców rozpatrywać należy w podziale na dwa zakre­sy: wykonywanie autorskich praw osobistych oraz wykonywanie praw majątkowych.

 

Wykonywanie autorskich praw osobistych

W przypadku wykonywania osobi­stych praw autorskich do twór­czego projektu po śmierci jego twórcy ustawodawca przewidział wyraźną dyspozycję postępowania w tym przedmiocie.

W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że osobiste prawa autor­skie, zgodnie z art. 16 ustawy, nie podlegają zrzeczeniu się lub zbyciu przez twórcę. W związku z tym przyjąć należy, że niezależnie od oświadczeń dotyczących praw osobistych, podpisanych przez projektanta, prawa te przysługują mu jako twórcy do chwili śmierci, czyli wyłączności w tym zakresie projektant nie może skutecznie się wyzbyć na rzecz innego pod­miotu. W grę wchodzi natomiast upoważnienie przez twórcę pro­jektu innego podmiotu do wyko­nywania przysługujących mu praw osobistych.

Upoważnienie takie może doty­czyć również wykonywania praw osobistych, np. w zakresie spra­wowania nadzoru autorskiego po śmierci projektanta. Wniosek taki płynie z analizy art. 78 ust. 2 i 3 ustawy. Z przepisów tych wynika mianowicie, że jeżeli twórca nie wyraził innej woli, do wykonywa­nia autorskich praw osobistych po jego śmierci uprawniony jest małżonek twórcy, a w jego braku kolejno: zstępni, rodzice, rodzeń­stwo, zstępni rodzeństwa.

W związku z powyższym w celu ustalenia, kto jest upoważniony do wykonywania autorskich praw osobistych do twórczych projek­tów autorstwa zmarłego projek­tanta, przede wszystkim nale­żałoby sprawdzić, czy projektant przed śmiercią nie upoważnił innej osoby w tym zakresie, np. innego projektanta. Jeśli brak wiedzy na temat tego rodzaju upoważnień na wypadek śmierci, należałoby skontaktować się z bliskimi zmar­łego projektanta, w kolejności wskazanej w wymienionych przepi­sach. Na przykład w sytuacji, gdy nie żyje już także małżonek pro­jektanta, upoważnienie ustawowe do wykonywania autorskich praw osobistych mają zstępni projek­tanta, czyli w pierwszej kolejności jego dzieci.

 

Wykonywanie praw majątkowych

Jeżeli chodzi o wykonywanie praw majątkowych do twórczych pro­jektów po śmierci ich twórców, to najpierw należałoby ustalić, czy przed śmiercią projektanta prawa te nie przeszły albo nie zostały przez niego przeniesione na inny podmiot, np. na pracodawcę pro­jektanta albo na inwestora, który nabył od projektanta prawa ma­jątkowe do projektu na podstawie umowy, w szczególności umowy o prace projektowe.

Odnośnie do praw majątkowych w grę wchodzą na gruncie prze­pisów ustawy dwa zakresy praw wyłącznych: majątkowe prawa autorskie do projektu oraz pra­wa zależne, czyli wyłączne pra­wo zezwalania na wykonywanie zależnego prawa autor­skiego (por. art. 2, 17, 46 i 50 ustawy o pra­wie autorskim).

W sytuacji gdy do cza­su śmierci projektanta przysługiwały mu prawa majątkowe do projek­tu, prawa te wchodzą w skład spadku (masy spadkowej) po zmarłym projektancie. W prak­tyce oznacza to, że osobami uprawnionymi do wykonywania praw majątkowych do takich twórczych projektów po śmierci projektanta są jego spadkobiercy.

W tym zakresie usta­wa przewiduje tylko jedną zasadę szczegól­ną. Artykuł 42 ustawy stanowi mianowicie, że jeżeli autorskie prawa majątkowe jednego ze współtwórców miały­by przypaść Skarbowi Państwa jako spadko­biercy ustawowemu, część ta przechodzi na pozostałych przy życiu współtwórców lub ich następców prawnych, stosownie do wielkości ich udziałów.

Jeżeli stan faktyczny, określony w powyższym artykule, nie występuje (np. jeśli twórczy projekt został wykonany tylko przez jednego pro­jektanta, który po swej śmierci zostawił spad­kobierców ustawowych z kręgu swej rodziny), spadkobierców, upraw­nionych do wykonywania praw majątkowych do projektów stworzonych przez zmarłego projek­tanta, ustala się według ogólnych zasad prawa spadkowego, uregulo­wanych w księdze IV ko­deksu cywilnego.

Na przykład, biorąc pod uwagę dziedziczenie ustawowe, art. 935 k.c. stanowi, że w braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedzi­czenia z ustawy, spadek przypada gminie ostat­niego miejsca zamiesz­kania spadkodawcy jako spadkobiercy ustawo­wemu. Jeżeli ostatnie­go miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczy­pospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowa­ło się za granicą, spadek przypada Skarbowi Pań­stwa jako spadkobiercy ustawowemu.

 

Rafał Golat

radca prawny

www.piib.org.pl

www.kreatorbudownictwaroku.pl

www.izbudujemy.pl

Kanał na YouTube

Profil na Google+